Di tích lịch sử - văn hóa Đền thờ Đức Thánh Trần
Năm 2013, Đền thờ Đức Thánh Trần được Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh nhờ những giá trị tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Ngôi đền tọa lạc tại thôn Hoàng Sơn, xã Ninh Tiến, Ninh Bình, trong không gian sơn thủy hữu tình khi được bao bọc bởi sông Chanh ở phía Bắc và phía Đông, còn phía Nam và phía Tây giáp sông Sào Khê. Trước đây, đền còn được người dân biết đến với tên gọi Bảo Sơn Vọng Miếu và được xây dựng từ năm 1887, quay mặt về hướng Tây Bắc.
Về kiến trúc, đền được xây dựng theo kiểu chữ Đinh (┴), gồm hai hạng mục chính là Bái đường và Hậu cung. Tòa Bái đường mang dáng dấp ngôi nhà truyền thống ba gian của người Việt, phía trên cửa chính treo bức đại tự “Nam Nhạc Hằng Thần”, với ý nghĩa ca ngợi sự linh thiêng và uy nghi của vị thần ngự trị nơi đây.
Không gian quan trọng nhất của di tích là Hậu cung, nơi đặt bài vị thờ Đức Thánh Trần - tức Trần Quốc Tuấn. Ông là nhà quân sự kiệt xuất, vị anh hùng dân tộc có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, góp phần làm nên hào khí Đông A lừng lẫy của triều Trần. Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, Đức Thánh Trần còn được tôn kính là vị Thánh có quyền năng che chở, bảo hộ nhân dân và giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Việt.
Hậu cung được thiết kế theo kiểu kiến trúc “tiền đao hậu đốc”, nổi bật với nhiều chi tiết được chế tác công phu, tinh xảo. Phần hiên có hai mái cong hình cánh cung, được nâng đỡ bởi hai cột đá áp sát tường, tạo nên vẻ uy nghi và bề thế cho công trình. Trên các ván mê xuất hiện nhiều họa tiết trang trí truyền thống như rồng, hổ phù, vân mây... được chạm khắc tỉ mỉ và sống động.
Chính giữa hiên đặt bàn thờ Hội đồng các quan, phía trên treo bức đại tự “Bảo Sơn Vọng Miếu”, mang ý nghĩa ngợi ca sự linh thiêng và tiếng vang của ngôi miếu trong đời sống văn hóa địa phương. Toàn bộ mái Hậu cung được lợp bằng ngói phiến, trên nóc trang trí hình rồng, nghê, mặt hổ cùng các họa tiết mây trời, góp phần làm tăng thêm vẻ cổ kính và trang nghiêm cho di tích.
Bên cạnh giá trị kiến trúc, Đền thờ Đức Thánh Trần còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như sắc phong của các vua triều Nguyễn, bia đá cổ cùng hệ thống đồ thờ tự bằng đồng, gốm sứ có niên đại lâu đời, mang giá trị lớn về lịch sử và văn hóa.
Ngày nay, ngôi đền không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa tâm linh của người dân địa phương mà còn thể hiện lòng biết ơn, sự tôn kính của các thế hệ đối với vị anh hùng dân tộc đã có công lao to lớn trong sự nghiệp bảo vệ đất nước.
